✦   Bijzonder Instrument   ✦

Een Orgel met Geschiedenis

De Mason & Hamlin Style 109 en zijn reis van Boston naar Shetland
Reawick, Shetland · Maart 1882  ·  Ede, Nederland · Heden

Mason & Hamlin Style 109
Mason & Hamlin Style 109 · ca. 1880
Het naamplaatje is zichtbaar op de bovenzijde der kast

Niet elk harmonium draagt een naam. Dit instrument wel. Op de bovenzijde van de mahonieholten kast is een metalen naamplaatje aangebracht, gegraveerd met zorg en bedoeld voor de eeuwigheid: Presented to Mr. Scott Paterson, Precentor, by Members of the Church and Friends — Reawick, March 1882.

Scott Paterson leidde jarenlang de psalmzang in de Congregational Church van Reawick, een klein dorp op de Shetlandeilanden, ver in het noorden van Schotland. Als blijk van waardering schonken zijn gemeenteleden hem dit Amerikaanse orgel — een Mason & Hamlin Style 109, vervaardigd in Boston omstreeks 1880.


Shetland Times, 11 maart 1882
Shetland Times · 11 Maart 1882 · De aankondiging der schenking

De Shetland Times van 11 maart 1882 berichtte over de bijeenkomst: op donderdag 2 maart werd Paterson door zijn gemeenteleden verrast met het orgel, als blijk van hun achting voor zijn trouwe dienst als voorzanger. Het bericht vermeldt het instrument als een "small American organ (Metzler's Economy)" — een verwijzing naar de Londense muziekinstrumentenhandelaar Metzler & Co., die als importeur optrad voor Mason & Hamlin orgels in het Verenigd Koninkrijk.

Naamplaatje Mason & Hamlin
Het originele metalen naamplaatje · Reawick, March 1882

Mason & Hamlin was in die jaren een der meest gerenommeerde fabrikanten van harmoniums ter wereld. Het bedrijf werd in 1854 opgericht in Boston door Henry Mason en Emmons Hamlin, en verwierf al spoedig internationale faam door de uitzonderlijke kwaliteit van hun toonreeds en de verfijnde afwerking der kasten. De Style 109 — een compact, elegant model met fraai houtsnijwerk — was bij uitstek geschikt als huisorgel voor de gegoede burgerij.

"The tone is full and sweet, the touch light and easy — an instrument worthy of any drawing-room or place of worship."
— Uit een eigentijdsche recensie van Mason & Hamlin harmoniums

Hoe het instrument na meer dan een eeuw op de Shetlandeilanden zijn weg vond naar Nederland, is niet geheel bekend. Zeker is dat het orgel de tand des tijds opmerkelijk goed heeft doorstaan: de kast vertoont de warme patina van oud mahoniehout, de trappers zijn soepel, en het naamplaatje glimt nog als vanouds.

† De Shetland Times schrijft de naam als "Peterson", terwijl het naamplaatje op het instrument duidelijk "Paterson" vermeldt. Welke spelling de juiste is, is niet met zekerheid vastgesteld. Het is een instrument dat niet alleen muziek maakt, maar ook een verhaal vertelt — van een kleine kerkgemeente op een winderig eiland, van een trouwe voorzanger, en van de ambachtslieden in Boston die een orgel bouwden om de eeuwen te trotseeren.


Technische Gegevens
FabrikantMason & Hamlin, Boston U.S.A.
ModelStyle 109
Bouwjaarca. 1880
HerkomstReawick, Shetland, Schotland
Materiaal kastMahoniehout met inlegwerk
ProvenanceGeschonken aan Scott Paterson, Maart 1882

← Terug naar de collectie